علل پیشرفت یک امت و نشانه های سقوط در بیانی از امیرالمومنین (ع)تبیین شده است که به آن اشاره می شود حضرت فرمود:«یستدلّ علی ادبار الدول باریع تضییع الصول،والمتسک بالغرور، تقدیم الاراذل و تأخیر الافاضل؛(1)دولت ها و جوامع زمانی به انحطاط گرایش پیدا می کنند که اصول ارزشی از بین برود و نیرنگ به عنوان اصل ارزشی مورد قبول قرار گیرد،فرومایگان سمت ها و مسئولیت ها را به عهده گیرند و کسانی که فاضلند منزوی شوند.

بنابراین اگر انسان با مطالعه دریافت اصول ارزشی در جامعه تضییع شده و تباه گردیده و نیرنگ و غرور و فریب جای آن را گرفته و همچنین اگر پست های حساس جامعه در اختیار فرومایگان قرار گرفته و انسان های فاضل و شریف از تصدی آن مشاغل محرومند، می تواند استدلال کند که آن جامعه به سوی سقوط و انحطاط می رود و اگر یافت که اصول ارزشی بر ارکان جامعه حاکم است، صداقت و امانت داری و تلاش و کوشش و عدالت و آزادگی در آن جامعه برجسته است و انسان های شریف و فاضل مسئولیت گوناگون را به عهده دارند آن جامعه پیشرفت خواهد کرد.

در بیان دیگری امام علی(ع) فرمود:«یستدل علی الادبار باریع، سؤ وقبح التبذیر و قلة الاعتبار و کثرة الاعتذار؛(2) بر ادبار دولت ها به چهار چیز استدلال می شود 1- بدی تدبیر 2- زشتی اسراف و تبذیر 3- کمی اعتبار 4- مغرور شدن و یا بسیار پوزش خواستن».

يكي از راههاي رسيدن به پيشرفت كشور فراهم ساختن زمينه لازم براي توسعه اين علم و فناوري آنست كه مي توان براي دست يابي به اهداف طولاني مدت و مفيداين علم يادگيري آن را بصورت يك درس عمومي از آموزشگاهها شروع كرد ودر دانشگاهها بطور يك رشته تخصصي جدا  اين علم را ترويج كرد تا نيروي متخصص لازم در اين كشور در اين زمينه  بيشتر فراهم شود .حال براي اهميت اين موضوع قسمتي ازاظهارات مقام معظم رهبري حضرت‌ آيت‌الله العظمي‌ خامنه‌اي‌ در رابطه با علم و فناوري هسته اي بيان مي كنيم:حركت ارزشمند و افتخارآميز جوانان ايراني در دستيابي به دانش بومي هسته‌اي يك اقدام تاريخ‌ساز و تمدن‌ساز است و اين حركت علمي بايد با قوت به پيش برود و در ابعاد مختلف گسترش يابد.  كليد اصلي پيشرفت، قدرت و سعادت هر كشوري، علم و فناوري است و ملتي كه تصميم دارد سرنوشت خود را بسازد بايد اين كليد را بيابد.  امروز به بركت انقلاب اسلامي زمينه براي ظهور استعدادها و رشد علمي كشور فراهم است.  اعتماد به نفس استعدادهاي جوان ايران و اعتقاد به توانايي خود، يك عيد بزرگ براي ملت ايران است.  بمب هسته‌اي ايران، جوانان ما و ملت ما هستند كه در دشوارترين ميدان‌ها با كمال قدرت و ايمان ايستاده‌اند و باز هم خواهند ايستاد. هر كس كه منافع ملي مردم را تهديدكند، تيزي خشم ملت ايران را خواهد ديد.ايمان به خدا، ايمان به مردم، ايمان به راه و ايمان به موفقيت زمينه‌ساز پيشرفت ملي است. سياست ما روشن است: «پيشرفت، ارائه منطق روشن و پافشاري بر حق ملت بدون عقب‌نشيني». ملت ايران با استقامت و تدبير و بدون هيچ‌گونه هراسي مسير عزت خود را ادامه خواهد داد. اكنون نيز مردم و مسئولان جمهوري اسلامي ايران مقتدرتر از هر زمان ديگر، همچون فولاد آبديده، در مقابل هر فشار و توطئه‌اي پايداري مي‌كنند و با اتكال به خدا، «بكارگيري عقل و تدبير» و حفظ وحدت و همدلي، حركت به سوي فناوري‌هاي پيشرفته از جمله انرژي هسته‌اي را ادامه مي‌دهند. توليد انرژي هسته‌اي نيازي حقيقي است و مسئولان موظفند بدون تسليم شدن در برابر فشارها، حركت ايران را به سوي فناوري‌هاي پيشرفته از جمله انرژي هسته‌اي ادامه دهند. پافشاري ملت ايران، بر حق برخورداري از انرژي هسته‌اي، تجلي خواست ملي و نمونه‌اي از حضور آگاهانه مردم در صحنه است.تنها علم و تحقيق است كه مي‌تواند زير ساخت انساني را به عنوان مهمترين زير ساخت كشور، اصلاح كند و بسازد. واقعيات نشان مي‌دهد استعداد وافر و جوشان ايراني‌ها اگر وارد ميدان علم بشود، علم را از انحصار غربي‌ها خارج مي‌كند.جمهوري اسلامي ايران با دارا بودن توانايي‌هاي فراوان، جوانان با استعداد و ايمان راسخ، مي‌تواند «مادر علم» در ميان كشورهاي اسلامي شود. تبديل علم‌گرايي و علم محوري به گفتمان مسلط جامعه در همة بخش‌ها لازم و ضروري است.در تفكر اسلامي، حركت به سوي تحول و پيشرفت در عرصه‌هاي مختلف زندگي و دستيابي به آفاق جديد دانش بشري يك ارزش است. تجليل از دانش و دانشمند، باعث رشد و رواج علم مي‌شود و آينده و پيشرفت كشور را تضمين مي‌كند.ما دربارة حق مسلم دست يافتن به فناوري هسته‌اي و استفاده از اين فناوري، با هيچ كس مذاكره نمي‌كنيم.

يكي از مواردي كه مي تواند مانع پيشرفت باشد امتناع از بيان ديدگاهها و عقايدقشر دانشگاهي  و بي تفاوتي نسبت به مسائل و عدم انگيزه كافي براي ابراز آنها است .كه مي توان با ايجاد حس مسئوليت پذيري در آنها با روشهاي مختلف از جمله روشن سازي در سخنرانيها و جلسات توجيهي متعدد اين امر را به هدف مطلوب رسانيد براي نشان دادن اهميت اين مو ضوع مطالبي را در ادامه از بيانات حضرت آيت الله خامنه يي مي آوريم:

‹ رهبر معظم انقلاب اسلامي ، با تمجيد از انگيزه جوانان دانشجو براي طرح ديدگاه ها و خواسته هاي مختلف خود در ديدار صدها نفر از دانشجويان نخبه، برترين هاي کنکور و فعالان تشکل هاي سياسي ـ فرهنگي دانشگاه ها افزودند؛هميشه گفته ام که بايد از روزي بترسيم که جوان و دانشجوي ما انگيزه طرح مساله و سوال نداشته باشد که به ياري پروردگار امروز اين چنين نيست و همه بايد توان و تلاش خود را به کار گيريم تا روحيه خواستن و مطالبه در نسل جوان و به ويژه جوانان علمي و دانشگاهي هرچه بيشتر گسترش يابد. ايشان تحقق آرمان هاي بزرگ را محتاج پيگيري اميدوارانه و استمرار عمل دانستند و افزودند؛ وفادار ماندن دانشجويان به مطالبات و آرمان ها حتي پس از پايان دوران دانشجويي و ساماندهي صحيح فعاليت ها و محيط هاي دانشگاهي، در استمرار فضاي مطالبات و تحقق آنها، کاملاً مؤثر خواهد بود. حضرت آيت الله خامنه يي نخبه پروري سياسي را يکي از راه هاي استمرار فضاي مطالبه در دانشگاه ها برشمردند و افزودند؛ رسانه ها بايد به طور جدي به معرفي نخبگان علمي و اجتماعي و سياسي بپردازند اما تشکل هاي دانشجويي نيز بايد با پرورش نخبه هاي سياسي، فضاي مباحثه و استدلال را گسترش دهند و با محکم کردن پايه هاي «فکري - سياسيً» دانشجويان و تقويت روحيه و اميد در آنان، محيط را به گونه يي شکل دهند که مجموعه دانشجويي در سال هاي آينده نيز همواره در اين فضا تنفس و در جهت اهداف بلند و آرمان هاي والا حرکت کند.رهبر معظم انقلاب اسلامي در پايان سخنانشان پيشرفت علم و انديشه سياسي، تعميق «انديشه و ايمان و معرفت ديني»، گسترش روشن بيني ديني و دست يافتن به قلمروهاي جديد در عرصه علم و سياست و معرفت را انتظار مردم و رهبري از دانشجو و دانشگاه خواندند و تاکيد کردند؛ سنت آفرينش الهي بر پيروزي حق استوار است و هرجا ايمان و مجاهدت باشد پيشرفت و پيروزي نيز خواهد بود و به همين علت ما به آينده دانشگاه ها کاملاً اميدواريم›

يکي از مولفه هاي تعليم و تربيت صحيح مهرورزي است. ‹تعليم و تربيت صحيح نياز به عشق است و بدون مهرورزي و محبت امکان حضور در مدرسه ودلسوزي وجود ندارد و مهرورزي پايه انتقال خوبي ها به قلب و روح و جان فرزندان کشور و ساخت يک جامعه پيشرفته است.›

مهرورزی موجب تقویت هویت اجتماعي -فرهنگی در جامعه شده و با آشكار ساختن تفاوتها و شباهت هاي افراد هر جامعه سبب شود که انسان ها در راه رسيدن به اهداف خويش مصمم تر شده واجتماع هاي كار آمد تشكيل شده و بدنبال آن پيشرفت در امور مختلف را سبب مي شود . بدون استفاده از فن بيان و زبان آموزي  نمی توان به ضرورت های جهانی جامعه پیشرفته پرداخت . تعالی و پیشرفت جوامع یک فرایند جهانی است و متاثر از عوامل مختلف درون مرزی و برون مرزی می باشد. براي رسيدن به تعالی و پیشرفت همه جانبه بايد با زبانهاي جهاني آشنا باشيم و هر چه اين زبانهاي انديشه پرور روان تر و شيواتر بتواند حكم براند و بعبارتي توام با مهر ورزي و محبت باشد سريعتر به هدفش خواهد رسيد. يكي از جنبه هاي محبت و مهر ورزي صلح با دشمنان در واقع لزوم است .چنانچه حضرت علي (ع)در مورد مدارا و صلح كردن و تاثيرمهر ورزي در والايي انسان مي فرمايند: « پیشنهاد هیچ صلحی را که خوشنودی خدا در آن باشد رد مکن. که آسایش رزمندگان، آرامش خود و امنیت کشورت در صلح تامین می شود. اما پس از صلح از دشمنت سخت بر حذر باش که گاهی برای غافلگیر کردن تو ، خود را به تو نزدیک می کند. پس جانب احتیاط فرو مگذار و خوش بینی را از خود بران و اگر با دشمن پیمان بستی تا او را در پوشش پناه خویش بگیری به پیمان خود وفادار بمان و ذمه ات را با امانت کامل پاس دار و جان خود را سپر عهد و پیمان خویش قرار بده که در میان واجبات خداوند بزرگ شهرت وفای به عهد بزرگترین است و ملت ها به رغم جدایی گرایش ها و پراکندگی آراء در این مورد سخت هم داستانند. خداوند عهد و ذمه خود را در فضای امنی قرار داده ، با مهر خویش پرتوش را میان بندگان گسـترده است و حریمـش ساخته تا در آن پناه گیرند و در سایه اش بیآرامند. این همه برای آن است که انسان به والایی اخلاق و ژرفای روح دست یابد ، زیرا آنچه انسان را والا می سازد نه شدت احساسات والا ، که گستره و عمق اندیشه والا و متانـت و مهرورزی در گفتار و کردار اوسـت. » . با پرورش فرهـنگ مهرورزی است كه روابط بين انسانها بهينه مي شود و در پرتو اين ارتباط ها مي توان به مصالحه هاي اجتماعي سودمند در بين مردم ملتها رسيد.بايداولیا و متولیان فرهنگی و تربیتی جامعه فرهنگ مهرورزی را در ميان مردم بخصوص جوانان و نوجوانان كه در گرداب خشونت صنعتي شدن هر لحظه گرفتار مي شوند رواج دهند اخلاق پسنديده و  مدارا و تفاهم را در خود بپرورانند واخلاق نيكوي رسول الله را سر شمه تبليغات خود قرار داده و با نهادينه كردن اين مهم پايه رشد و پيشرفت فرهنگي را اساسي شكل دهند.

یکی از علل پیشرفت جامعه رعایت اعتدال و تحقق عدالت اقتصادی است

عدالت قانونی است که هستی بخش و هستي آفرين ،جهان را بر مبناي آن استوار كرده است.جهان بر اساس عدل آفريده شده است؛یعنی هر چیز بر سر جای خود،و اگر جوامع بشری بر مبناي اين انگيزه فطري حكم برانند، دنیا،مدينه فاضله مي شود و نه تنها مردم كشور ما بلكه تمامي انسانها با انگيزه اي الهي و اراده اي مصمم به سوي كمال پيشرفت مي كنند. آنگونه كه ما انتظار داريم در دوران حكومت بقيه الله الاعظم ،مهدي موعود سايه عدالت بر جهانيان گسترانيده خواهد شد و در پرتو اين عدالت همه گير همه  بي نياز از وابستگي هاي مادي مي شوند. قرآن در باره بعثت پيامبران ميفرمايد: اليقوم الناس بالقسط يعني پيغمبران مبعوث شدندتاقسط و عدل در جامعه بشري استوار بشود، كه اين اشاره به هدف بعثت دارد، وحكومت حضرت مهدي(عج) است كه ما را طور كامل به اين هدف خواهد رساند.حكومت الهي حضرت بقية الله ـ ارواحنا فداه ـ حكومتي است كه در آن مقررات حاكم بر مردم، خواست آمريكا و ديگر قدرتهاي زورگوي شرق و غرب نيست؛ بلكه حكومت عدالت و مساوات، و امروز هر كسي كه براي عدالت، در راه دين و خدمت به محرومان حركت ميكند، بايد خوشحال و اميدوار باشد؛ زيرا آينده متعلق به او است.

در آن روزگار جامعه پيشرفت عظيمي مي كند؛ دشمنی ها و کینه توزی ها و خامو ش كردن استعدادها همه ناشی از خود خواهي و زياده طلبي است و اين شمشير عدل و داد است  كه مي تواند ريشه اين علف هاي هرز را بخشكاند.امروزه همه كشور ها و كشور ما نيز تا حدودي از تبعيض هاي اجتماعي رنج ميبرند. مسؤولان كشورما  اگر مي خواهند آنچه را كه نياز واقعي مردم است ادا كنند، بايد به عدالت بينديشند.آمزش و پرورش در شناساندن اهميت عدالت به ذهن هاي فعال جامعه نقش چشمگيري دارد زيرا پايه تعليم و تربيت صحيح عدالت است و به فرموده دكتر احمدي نژاد رياست جمهور اسلامي ايران فرزندان عزيز ايران بايد تعهد آگاهي و عشق به عدالت را در مدرسه بياموزند و اين کار بزرگ معلمان است که امروز ميراث دار نبي مکرم اسلام (ص) هستند.

 اگر فكر و انديشه عدالت در دلها احيا شود، بيكاري و مشكلات اقتصادي و گوناگوني كه در زمينه هاي فرهنگي و اجتماعي وجود دارد حل ميشود و قطعاً يكي از بستر هاي اساسي براي پيشرفت جامعه فراهم شده و بسياري از استعدادهاي نهفته و بالقوه ،بالفعل شده و گامي بزرگ بسوي قله برداشته خواهد شد.

وبراي تاكيد بر اهميت عدالت بخوانيد فرموده امامان را در اين باره:

امام علي (ع):عدل پايه اي است كه پايداري جهان به آن بستگي دارد.

امام علي (ع):همه نيكي ها در عدل نهفته است وعدالت بالاترين درجات ايمان است .

امام علي (ع):توده مردم را عدالت رام مي سازد .

امام علي (ع):دل مردمان گنجينه (كردارورفتار) دولت ها است هر عدل وظلمي به ايشان روا دارند (در گنجينه ثبت شده) مي يابند.

امام صادق (ع):هر گاه عدالت ميان مردمان اجرا شود بي نياز خواهد شد .

امام كاظم (ع):اگر عدالت ميان مردم اجرا شده بود همه بي نياز بودند وفقيري نمانده بود.

عواملی که ما را در مسیر پیشرفت و تعالی همه جانبه قرار می دهد:

هدف:هر شخصی در درجه اول باید اهمیت اهداف خود را مشخص نماید اهداف باید روشن و واضح و دست یافتنی باشند.

پشتکار:بدیهی است هر فعالیتی با مشکلاتی همراه است و آنچه برای دستیابی به هدف و حل مشکلات ضروری است داشتن اراده و عزم راسخ است.

آمادگی روبرویی با شکست:هر شکست می تواند به عنوان یک تجربه مطرح بلشد و به هیچ وجه نباید میه ی دلسردی و یا عقب نشینی گردد.

متکی به کشور خود بودن:ملت ایران دربرابر متجاوزان با قدرت می ایستد این به خاطر جلوه ای ار کرامت و عزت انسانی است و ملت زیر بار تحمیل نمی رود.

حل مشکلات به طور مداوم:هر ایرانی باید مراحل برخورد مشکلات را پیدا کند.

الف)شناسایی مشکل                                         ب)جستجو برای یافتن مشکلات

د)مورد آزمایش قرار دادن هر راه حل                         ه)انتخاب بهترین راه حل

و)اجرای راه حل انتخابی

تمایل به مشورت با کارشناسان:هر سوالی پیش آمد باید ازاهل فن پرسید. کم دانستن و زیاد گفتن مانند نداشتن و زیاد خرج کردن است.

سلامت فکری و روحی:هر شخصی برای موفقیت باید احساس سرحالی و نشاط نماید.

مسئولیت پذیری:هر شخصی مسئول عواقب هر اقدامی است و این یک واقعیت است. متاسفانه این عادت در جامعه وجود دارد که افراد مسئولیت هر شکستی را به دیگران نسبت می دهدهند و این یک خطر جدی است.

اعتماد به نفس:کسی که در هر نماز تماس خود را با قدرت لایزال الهی احساس کند و ایمان به اینکه هرگز از آن نیرو عظیم جدا نخواهدشد.

دیدگاه مثبت:چنان چه افراد جامعه به خصوص نسل جوان دچار دیدگاه منفی گردند دیگر مجالی برای نو اندیشی و فعالیت باقی نخواهد ماند.

 اطلاعات فنی و خدماتی:بدون آگاهی و تخصص فنی در فعالیت مورد نظر و بدون داشتن اطلاعات جامع مسلما هر فرد به استقبال شکست می رود.

شجاعت:باید با شجاعت و بدون تزلزل ادامه مسیر داد و از دشمنان هراسی به دل راه نداد.

دسترسی به منابع مالی:برای اجرای یک طرح موفق دسترسی به منابع مالی از اولین قدم ها محسوب می شود.